چاقی و اضافه وزن

چاقی و اضافه وزنمترجم (اعظم شفائی، کارشناس ارشد بیوشیمی بالینی)

نکات کلیدی:

• از سال 1975، چاقی در جهان نزدیک به 3 برابر شده است.
• در سال 2016، بیشتر از 1.9 میلیارد نفر از بزرگسالان (18 سال و بالاتر) اضافه وزن داشتند که از این تعداد، بیشتر از 650 میلیون نفر چاق بودند.
• در سال 2016، 39 درصد از بزرگسالان (18 سال و بالاتر) اضافه وزن داشتند و 13 درصد چاق بودند.
• اغلب جمعیت جهان در کشورهایی زندگی می کنند که اضافه وزن و چاقی باعث تعداد بیشتری مرگ و میر نسبت به کمبود وزن می شود.
• در سال 2016، 41 میلیون کودک زیر 5 سال دچار اضافه وزن یا چاقی بودند.
• در سال 2016، 340 میلیون کودک یا نوجوان بین 5 تا 19 سال، دچار اضافه وزن یا چاقی بودند.
• چاقی قابل پیشگیری است.

چاقی و اضافه وزن چیست؟

چاقی و اضافه وزن به معنای تجمع بیش از حد و غیر طبیعی چربی در بدن است که می تواند به سلامت فرد آسیب وارد نماید.
نمایه توده بدنی یا BMI یک شاخص ساده از وزن نسبت به قد است که معمولا برای دسته بندی اضافه وزن و چاقی در بزرگسالان استفاده می شود. نمایه توده بدنی عبارت است از وزن فرد به کیلوگرم تقسیم بر مجذور قد فرد به متر (kg/m2).
بزرگسالان
سازمان بهداشت جهانی (WHO) اضافه وزن و چاقی در بالغین را به این شکل تعریف می کند:
• اضافه وزن: BMI مساوی یا بزرگتر از 25
• چاقی: BMI مساوی یا بزرگتر از 30
نمایه توده بدنی برای هر دو جنس و همچنین رده های سنی مختلف بزرگسالان یکسان می باشد، بنابراین مفیدترین مقیاس برای چاقی و اضافه وزن است. اگر چه ممکن است که BMI با درجات چاقی یکسان در افراد مختلف مرتبط نباشد. برای تعریف چاقی و اضافه وزن در کودکان باید سن کودک نیز در نظر گرفته شود.
کودکان زیر 5 سال
در این گروه سنی چاقی و اضافه وزن به این شکل تعریف می شود:
• اضافه وزن عبارت است از نسبت وزن به قد بالاتر از 2 انحراف معیار نسبت به میانگین استاندارد رشد کودکان تعیین شده توسط سازمان بهداشت جهانی
• چاقی عبارت است از نسبت وزن به قد بالاتر از 3 انحراف معیار نسبت به میانگین استاندارد رشد کودکان تعیین شده توسط سازمان بهداشت جهانی
کودکان یا نوجوانان بین 19-5 سال
در این گروه سنی چاقی و اضافه وزن به این شکل تعریف می شود:
• اضافه وزن عبارت است از BMI (با لحاظ کردن سن کودک)، بالاتر از 1 انحراف معیار نسبت به میانگین رشد مرجع تعیین شده توسط سازمان بهداشت جهانی
• چاقی عبارت است از BMI (با لحاظ کردن سن کودک)، ، بالاتر از 2 انحراف معیار نسبت به میانگین رشد مرجع تعیین شده توسط سازمان بهداشت جهانی

حقایقی درباره چاقی و اضافه وزن

برخی از ارزیابی های جدید سازمان بهداشت جهانی به این صورت بوده است:
• در سال 2016، بیش از 1.9 میلیارد نفر از افراد بالغ 18 سال و بالاتر، دچار اضافه وزن بودند. از این تعداد، 650 میلیون نفر چاق بودند.
• در سال 2016، 39 درصد از بالغین 18 سال و بالاتر (39درصد از مردان و 40 درصد از زنان) اضافه وزن داشتند.
• در کل حدود 13 درصد از جمعیت بالغ جهان (11 درصد از مردان و 15 درصد از زنان) در سال 2016 چاق بودند.
• شیوع جهانی چاقی بین سالهای 1975 و 2016 تقریبا 3 برابر شده است.
در سال 2016، تقریبا 41 میلیون کودک زیر 5 سال دچار اضافه وزن یا چاقی بودند. در حالی که به نظر می رسد که این مشکل مربوط به کشورهای پردرآمد باشد، اما اضافه وزن و چاقی در کشورهای کم درآمد و با درآمد متوسط به ویژه در مناطق شهری رو به افزایش است. در آفریقا، تعداد کودکان زیر 5 سال دچار اضافه وزن نسبت به سال 2000، حدودا 50 درصد افزایش داشته است. در سال 2016، نزدیک به نیمی از کودکان زیر 5 سال با مشکل چاقی یا اضافه وزن، در آسیا زندگی می کردند. بیش از 340 میلیون کودک و نوجوان بین 19-5 سال در سال 2016، دچار اضافه وزن یا چاقی بودند.
شیوع اضافه وزن و چاقی بین کودکان و نوجوانان 19-5 سال افزایش چشمگیر (4 درصد در سال 1975 به بیش از 18 درصد در سال 2016) داشته است. این افزایش در هر دو جنس دختر و پسر مشاهده شده است. در سال 2016، حدود 18 درصد از دختران و 19 درصد از پسران اضافه وزن داشتند.
در حالی که در سال 1975،کمتر از 1 درصد از کودکان و نوجوانان بین 19-5 سال چاق بودند، بیش از 124 میلیون از این کودکان و نوجوانان (6 درصد از دختران و 8 درصد از پسران) در سال 2016 چاق بودند.
چاقی و اضافه وزن بیشتر از کمبود وزن، منجر به مرگ می شود. در کل جهان به جز بخشهایی از صحرای آفریقا و آسیا، افراد چاق بیشتر از افراد کم وزن هستند.

چه عاملی باعث چاقی و اضافه وزن می شود؟

علت اصلی چاقی و اضافه وزن عدم تعادل بین کالری دریافتی و کالری مصرفی است. در کل جهان موارد زیر وجود داشته است:
• افزایش مصرف غذاهای پرکالری که غنی از چربی هستند
• افزایش عدم فعالیت فیزیکی به علت افزایش کارهایی که به صورت نشسته انجام می شوند، تغییر شکل حمل و نقل و افزایش شهرنشینی
تغییر در رژیم غذایی و الگوی فعالیت فیزیکی، اغلب نتیجه تغییرات محیطی و اجتماعی وابسته به توسعه و کمبود سیاستهای حمایتی در بخشهایی همچون، سلامت، کشاورزی، حمل و نقل، برنامه ریزی شهری، محیط، فرآوری غذایی، توزیع، بازاریابی و آموزش است.

پیامدهای متداول ناشی از افزایش وزن و چاقی چیست؟

افزایش BMI مهمترین ریسک فاکتور برای بیماریهای غیرواگیردار همچون موارد زیر است:
• بیماریهای قلبی و عروقی (عمدتا بیماری قلبی و سکته)، که علت اصلی مرگ و میر در سال 2012 بوده است.
• دیابت
• اختلالات عضلانی-اسکلتی (به ویژه آرتروز که یک بیماری شدیدا پیش رونده و ناتوان کننده مفاصل است)
• برخی از انواع سرطان (از جمله رحم، پستان، تخمدان، پروستات، کبد، کیسه صفرا، کلیه و کولون)
با افزایش BMI، ریسک بیماریهای غیرواگیردار افزایش می یابد. چاقی در کودکی با افزایش احتمال چاقی، مرگ زودرس و ناتوانی در بزرگسالی همراه است. افزون بر خطراتی که متوجه کودکان چاق در آینده است، این کودکان مشکلات تنفسی، افزایش خطر شکستگی استخوان، افزایش فشار خون، نشانه های زودرس بیماری های قلبی و عروقی، مقاومت به انسولین و مشکلات روانی بیشتری را تجربه می کنند.

مواجهه با دو مشکل

بسیاری از کشورهای کم درآمد و با درآمد متوسط، با بار دوگانه بیماری مواجه هستند:
• در حالی که این کشورها همچنان با مشکل بیماریهای عفونی و سوء تغذیه مواجه هستند، آنها افزایش ناگهانی در ریسک فاکتورهای بیماریهای غیرواگیردار همچون چاقی و اضافه وزن را به ویژه در مناطق شهری تجربه می کنند.
• مشاهده همزمان سوءتغذیه و چاقی در یک کشور، در یک جامعه و در یک خانواده نادر نیست.
کودکان در کشورهای با درآمد کم و متوسط، نسبت به سوءتغذیه در دوران جنینی، نوزادی و کودکی آسیب پذیرتر هستند. در عین حال این کودکان در معرض غذاهای پرچرب، پرشکر، پرنمک، پرانرژی و از نظر مواد مغذی ضعیف، هستند که ارزانتر بوده و در عین حال از نظر کیفیت غذایی در سطح پایینتری می باشند. این رژیم غذایی همراه با کاهش فعالیت فیزیکی منجر به افزایش چشمگیر چاقی در کودکان می شود در حالیکه مشکل سوءتغذیه همچنان باقیست.
چگونه اضافه وزن و چاقی کاهش می یابد؟
اضافه وزن و چاقی همراه با بیماریهای غیرواگیردار وابسته به آنها، عمدتا قابل پیشگیری هستند. محیطها و مجامع حمایتی در تغییر انتخاب و ذائقه مردم نقش اساسی دارند. بدین صورت که می توانند انتخاب غذای سالم و فعالیت فیزیکی منظم را آسانترین انتخاب قرار دهند (انتخابی که در دسترس تر، قابل استفاده تر و مناسبتر) و در نتیجه از اضافه وزن و چاقی جلوگیری نمایند.
در سطح فردی مردم می توانند:
• انرژی دریافتی از چربی و شکر را محدود کنند.
• مصرف میوه و سبزی، حبوبات، غلات کامل و مغزها را افزایش دهند.
• فعالیت فیزیکی منظم (60 دقیقه در روز برای کودکان و 150 دقیقه پراکنده در طول هفته برای بزرگسالان) داشته باشند.
مسئولیت پذیری فردی وقتی بیشترین تاثیر را خواهد داشت که مردم به شیوه زندگی سالم دسترسی دارند. بنابراین در سطح اجتماعی این نکته حائز اهمیت است که افراد برای پیروی از توصیه های بالا، از طریق حمایت اجرای سیاستهایی که فعالیت فیزیکی و رژیم غذایی سالم را به ویژه برای افراد کم درآمد در دسترس، امکان پذیر و مناسب می نماید، حمایت شوند. به عنوان مثال یکی از این سیاستها می تواند قرار دادن مالیات بر نوشیدنیهای شیرین شده با شکر باشد.
صنایع غذایی می تواند نقش اساسی در ارتقا رژیم غذایی سالم داشته باشد از جمله:
• کاهش چربی و شکر و نمک در غذاهای فرآوری شده
• اطمینان از در دسترس بودن انتخاب غذای سالم و مغذی برای همه مصرف کننده ها
• محدودیت تبلیغات غذاهای سرشار از شکر و چربی و نمک به ویژه برای کودکان و نوجوانان
• اطمینان از در دسترس بودن انتخاب غذای سالم و حمایت از فعالیت فیزیکی در محل کار

واکنش سازمان بهداشت جهانی
مجمع جهانی بهداشت در سال 2004، “استراتژی جهانی سازمان بهداشت جهانی در مورد رژیم، فعالیت فیزیکی و سلامت” را اتخاذ کرد که در آن اقدامات مورد نیاز برای حمایت از رژیم غذایی سالم و فعالیت فیزیکی منظم شرح داده شده است. این استراتژی از همه مسئولین در سطح جهانی، منطقه ای و محلی می خواهد که فعالیتهایی را برای بهبود رژیم غذایی و الگوی فعالیت فیزیکی در سطح عمومی انجام دهند.
اظهارنامه مجمع عمومی سازمان ملل در مورد جلوگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیردار در سال 2011، اهمیت اساسی کاهش رژیم غذایی ناسالم و عدم فعالیت بدنی را به رسمیت شناخت. این اظهارنامه اجرای”استراتژی جهانی سازمان بهداشت جهانی در مورد رژیم، فعالیت فیزیکی و سلامت” را از طریق معرفی سیاستها و اقدامات متمرکز بر تقویت رژیم غذایی سالم و افزایش فعالیت فیزیکی در کل جمعیت، آغاز کرده است.
سازمان بهداشت جهانی همچنین “برنامه جهانی برای پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیردار 2020-2013” را اتخاذ کرده است که قصد دارد به اظهارنامه سازمان ملل در مورد بیماریهای غیرواگیردار در سال 2011 دست یابد. این برنامه جهانی برای پیشبرد 9 هدف بیماریهای غیرواگیردار تا سال 2025 مشارکت خواهد داشت، از جمله 25 درصد کاهش نسبی در مرگ و میر زودرس ناشی از بیماریهای غیرواگیردار تا سال 2025 و توقف افزایش چاقی جهانی.
سازمان بهداشت جهانی پذیرای گزارش هیات پایان چاقی کودکی (2016) و 6 توصیه آنها برای هدف قرار دادن محیطهای چاق کننده و دوره بحرانی زندگی، در مبارزه با چاقی کودکان بود. مجمع عمومی بهداشت در سال 2017، پذیرای برنامه اجرایی برای راهنمایی کشورها جهت فعالیت در اجرای توصیه های هیات بود.

رفرنس:
سایت سازمان بهداشت جهانی https://www.who.int ، منتشر شده در تاریخ 16 فوریه 2018

دیابت

دیابت
مترجم: اعظم شفائی (کارشناس ارشد بیوشیمی بالینی)

نکات کلیدی:
• تعداد افرد مبتلا به دیابت از 108 میلیون فرد در سال 1980 به 422 میلیون در سال 2014 افزایش داشته است.
• شیوع جهانی دیابت در بین بالغین بالای 18 سال از 4.7 درصد در سال 1980 به 8.5 درصد در سال 2014 رسیده است.
• سرعت افزایش شیوع دیابت در کشورهای با درآمد کم یا متوسط بیشتر از کشورهای پردرآمد بوده است.
• دیابت علت اصلی نابینایی، نارسایی کلیه، حمله قلبی، سکته و قطع عضو اندام تحتانی بدن است.
• در سال 2016، حدود 1.6 میلیون نفر مستقیما به علت دیابت فوت کردند. در سال 2012، 2.2 میلیون مرگ به عوارض ناشی از قند خون بالا نسبت داده شد .
• تقریبا نصف همه موارد مرگ و میر ناشی از قند خون بالا، قبل از سن 70 سالگی است. سازمان بهداشت جهانی تخمین زده است که دیابت هفتمین دلیل فوت در سال 2016 بوده است.
• رژیم سالم، فعالیت بدنی منظم، حفظ وزن طبیعی بدن و پرهیز از مصرف دخانیات، روشهای جلوگیری و یا تاخیر در شروع دیابت تیپ 2 است.
• به وسیله رژیم، فعالیت فیزیکی، دارو و غربالگری منظم و درمان عوارض ناشی از بیماری، می توان دیابت تیپ 2 را درمان و از بروز علایم جلوگیری کرد و یا علایم را به تاخیر انداخت.

دیابت چیست؟

دیابت یک بیماری مزمن است و وقتی ایجاد می شود که یا پانکراس انسولین کافی تولید نکند و یا بدن نتواند از انسولین به شیوه موثر استفاده نماید. انسولین هورمونی است که قند خون را تنظیم می کند. هایپرگلیسمی یا افزایش قند خون، یک اثر متداول ناشی از دیابت کنترل نشده بوده و به مرور زمان باعث آسیب جدی به سیستمهای مختلف بدن به ویژه اعصاب و رگهای خونی می شود. در سال 2014، 8.5 درصد از بالغین بالای 18 سال دیابت داشتند. در سال 2016، دیابت مستقیما باعث مرگ 1.6 میلیون نفر شد و در سال 2012، افزایش قند خون باعث مرگ 2.2 میلیون فرد شد.

دیابت تیپ 1

دیابت تیپ 1 (قبلا به عنوان دیابت وابسته به انسولین، دیابت جوانان یا کودکان نامیده می شد) به وسیله اختلال تولید انسولین توصیف شده و افراد مبتلا نیازمند به دریافت روزانه انسولین هستند. علت ایجاد دیابت تیپ 1 نامشخص است و با دانش حال حاضر بشر، قابل پیشگیری نیست.
علایم بیماری شامل پرادراری (پلی اوری)، تشنگی (پلی دیپسی)، گرسنگی مداوم، کاهش وزن، تغییرات دید و خستگی است. این علایم ممکن است ناگهانی و بدون مقدمه ایجاد شوند.

دیابت تیپ 2

دیابت تیپ 2 (قبلا دیابت غیروابسته به انسولین یا دیابت بزرگسالی نامیده می شد)، نتیجه استفاده غیر موثر بدن از انسولین است. دیابت نوع 2 بسیاری از افراد در سرتاسر جهان را شامل می شود و در اغلب موارد ناشی از افزایش وزن بدن و عدم فعالیت فیزیکی است. ممکن است که علایم دیابت نوع2 مشابه دیابت نوع1، اما با شدت کمتر باشد، در نتیجه، بیماری سالها بعد از شروع، یعنی وقتی که عوارض بیماری بروز کرده اند، تشخیص داده شود.
قبلا دیابت نوع 2 فقط در بزرگسالان دیده می شد اما جدیدا تعداد کودکان مبتلا به شدت رو به افزایش است.

دیابت بارداری

دیابت بارداری، هایپرگلیسمی با قند خون بالاتر از حد طبیعی، اما پایینتر از حد تشخیصی برای دیابت است و در طول دوران بارداری اتفاق می افتد. زنان مبتلا به دیابت بارداری، در خطر عوارض بیماری در طول بارداری و هنگام زایمان هستند. این زنان باردار و فرزندان آنها در خطر ابتلا به دیابت نوع 2 در آینده هستند. دیابت بارداری عموما از طریق غربالگری قبل از تولد تشخیص داده می شوند، نه از طریق علایم گزارش شده بیماری.

تحمل گلوکز معیوب و قند خون ناشتا معیوب
تحمل گلوکز معیوب و گلیسمی ناشتا معیوب، موقعیتهای میانی بین عبور از مرحله طبیعی به دیابت هستند. افراد مبتلا به این دو اختلال در خطر ابتلا به دیابت نوع 2 هستند هر چند این امر حتمی نیست.

نتایج عمومی و مشترک حاصل از دیابت چیست؟
دیابت به مرور زمان، می تواند به قلب، رگهای خونی، چشم، کلیه و اعصاب صدمه وارد کند.
• بزرگسالان مبتلا به دیابت، 2 تا 3 برابر افزایش ریسک حملات قلبی و سکته دارند.
• همراه با کاهش جریان خون، نوروپاتی (آسیب به اعصاب) در پاها، شانس ایجاد زخم در پا، عفونت و در نهایت نیاز به قطع عضو را افزایش می دهد.
• رتینوپاتی ناشی از دیابت، دلیل اصلی نابینایی و نتیجه آسیب دراز مدت به رگهای خونی کوچک در شبکیه چشم است. 2.6 درصد از نابینایی در کل جهان را می توان ناشی از دیابت دانست.
• دیابت یکی از دلایل عمده نارسایی کلیه است.

پیشگیری
مشخص شده است که سبک زندگی ساده در جلوگیری از ابتلا یا به تاخیر انداختن زمان ابتلا به دیابت نوع 2 موثر است. برای پیشگیری از ابتلا به دیابت نوع 2 افراد باید:
• به وزن طبیعی برسند و آن را حفظ کنند.
• از نظر فیزیکی فعال باشند- حداقل 30 دقیقه ورزش منظم با شدت متوسط در اغلب روزهای هفته انجام دهند. فعالیت بیشتری برای کنترل وزن مورد نیاز است.
• رژیم غذایی سالم داشته باشد و از مصرف شکر و چربیهای اشباع پرهیز کنند.
• از مصرف دخانیات پرهیز کنند. مصرف دخانیات ریسک دیابت و بیماریهای قلبی و عروقی را افزایش می دهد.

تشخیص و درمان
تشخیص زود هنگام از طریق تست ارزان قیمت قند خون صورت می گیرد.
درمان دیابت از طریق رژیم غذایی و فعالیت بدنی، همراه با کاستن از سطح قند خون و دیگر ریسک فاکتورهای شناخته شده ای است که به رگهای خونی صدمه وارد می کنند. عدم استفاده از دخانیات نیز در جلوگیری از عوارض بیماری موثر است.
در کشورهای در حال توسعه، مداخلاتی که هم به صرفه و هم عملی است عبارتند از:
• کنترل قند خون، به ویژه در دیابت نوع 1. افراد مبتلا به دیابت نوع 1 نیازمند انسولین هستند. امکان درمان افراد مبتلا به دیابت نوع 2 با داروی خوراکی وجود دارد اما این افراد ممکن است به انسولین نیاز داشته باشند.
• کنترل فشار خون
• مراقبت از پاها
دیگر مداخلات ارزان و به صرفه عبارتند از:
• غربالگری و درمان رتینوپاتی (که باعث نابینایی می شود)
• کنترل چربی خون (جهت کنترل کلسترول)
• غربالگری جهت تشخیص علایم اولیه و درمان بیماریهای کلیوی وابسته به دیابت

واکنش سازمان بهداشت جهانی
هدف سازمان بهداشت جهانی، حمایت از ایجاد روشهای موثر برای پایش، پیشگیری و کنترل دیابت و عوارض ناشی از دیابت به ویژه در کشورهای با درآمد پایین و متوسط است. سازمان بهداشت جهانی جهت نیل به این هدف باید :
• راهنمای علمی برای پیشگیری از بیماریهای غیرواگیردار از جمله دیابت را تهیه کند.
• قواعد و استانداردهایی را برای تشخیص و درمان دیابت ایجاد کند.
• آگاهی عمومی نسبت به همه گیری جهانی دیابت را افزایش دهد و روز جهانی دیابت (14 نوامبر) را مورد توجه عموم قرار دهد.
• پایش دیابت و ریسک فاکتورهای آن را هدایت کند.

“گزارش جهانی دیابت” که توسط سازمان بهداشت جهانی تهیه شده است، مروری بر بار تحمیلی دیابت، مداخلات در دسترس برای پیشگیری و مدیریت دیابت، توصیه هایی برای دولتها، اشخاص، جامعه مدنی و بخش خصوصی را ارائه کرده است.
“استراتژی جهانی رژیم، فعالیت بدنی و سلامت” عمل سازمان بهداشت جهانی در مورد دیابت را به وسیله تمرکز بر رویکرد جمعی در افزایش سلامت و فعالیت بدنی منظم و در نتیجه کاهش مشکل جهانی و رو به افزایش اضافه وزن و چاقی را کامل کرده است.

 

منبع
وب سایت سازمان بهداشت جهانی (https://www.who.int)، منتشر شده در تاریخ30 اکتبر 2018.

 

هپاتیت B

هپاتیت B

هپاتیت B
مترجم: اعظم شفائی (کارشناس ارشد بیوشیمی بالینی)

نکات کلیدی:

• هپاتیت B یک عفونت ویروسی است که کبد را مورد حمله قرار داده و می تواند باعث ایجاد بیماری حاد یا مزمن شود.
• روش انتقال بیماری، تماس با خون یا دیگر مایعات بدن فرد مبتلا می باشد.
• حدود 257 میلیون فرد با عفونت هپاتیت B زندگی می کنند (افراد با آنتی ژن سطحی هپاتیت B مثبت)
• در سال 2015، هپاتیت B باعث مرگ 887 هزار فرد شد که اغلب این افراد به خاطر عوارض ناشی از بیماری (شامل سیروز و کارسینومای هپاتوسلولار) فوت کردند.
• هپاتیت B یک خطر شغلی مهم برای افراد شاغل در بخش بهداشت و درمان است.
• در حال حاضر هپاتیت B به وسیله واکسنی ایمن و موثر، قابل پیشگیری است.

هپاتیت B که یک مشکل جهانی است، یک عفونت تهدید کننده بالقوه برای کبد بوده و به وسیله ویروس هپاتیت B (HBV) ایجاد می شود. این عفونت می تواند مزمن شده و افراد را در خطر مرگ ناشی از سیروز و یا سرطان کبد قرار دهد. از سال 1982 برای هپاتیت B واکسن وجود دارد. این واکسن در 95 درصد موارد، در پیشگیری از عفونت و پیشرفت بیماری مزمن و سرطان کبد موثر است.
توزیع جغرافیایی
شیوع هپاتیت B در مناطق 6 گانه سازمان بهداشت جهانی (WHO) به ترتیب زیر است:
6.2 % WHO Western Pacific Region
6.1 % WHO African Region
3.3 % WHO Eastern Mediterranean Region
2 % WHO South-East Asia Region
1. 6 % WHO European Region
0.7 % WHO Region of the Americas

انتقال
ویروس هپاتیتB در خارج از بدن برای حداقل 7 روز زنده می ماند. در طول این مدت، اگر ویروس وارد بدن فرد غیرایمن شود، می تواند فرد را آلوده کند.
دوره نهفتگی یا کمون بیماری به طور متوسط حدود 75 روز است اما می تواند بین 30 تا 180 روز متغیر باشد. ممکن است که ویروس بین 30 تا 60 روز بعد از آلودگی فرد، در بدن او تشخیص داده شده و در بدن باقی بماند و تا مرحله هپاتیت B مزمن پیشرفت کند.
هپاتیت B در مناطق شدیدا اندمیک، اغلب از طریق مادر به فرزند (انتقال قبل از تولد) یا از طریق انتقال افقی (تماس با خون آلوده)، به ویژه انتقال از یک کودک مبتلا به کودک سالم، در طول 5 سال اول زندگی منتقل می شود. عفونت مزمن در نوزادانی که آلودگی را از مادر خود دریافت کرده اند و همچنین در کودکانی که قبل از 5 سالگی آلوده شده اند، بسیار شایع است.
هپاتیت B از طریق مواجهه پوست یا مخاط بدن با خون یا مایعات آلوده بدن فرد مبتلا، همچنین از طریق بزاق، خون قاعدگی، مایع واژن و اسپرم منتقل می شود.
انتقال جنسی به خصوص در مردان همجنسگرا و افراد با شرکای جنسی متعدد امکان پذیر است. آلودگی با ویروس در بزرگسالی، در کمتر از 5 درصد از موارد به هپاتیت مزمن منجر می شود.
انتقال ویروس از طریق سرنگ آلوده در محیطهای درمانی و در بین معتادان تزریقی امکان پذیر است. امکان انتقال بیماری در طی عمل جراحی، دندانپزشکی، تاتو یا از طریق استفاده از تیغ یا وسایل مشابه که با خون فرد مبتلا آلوده شده است، وجود دارد.

علایم
اغلب افراد مبتلا، در طی فاز حاد بیماری هیچ علامتی نشان نمی دهند، اما برخی از مبتلایان علایمی همچون: زردی چشم و پوست، ادرار تیره، خستگی مفرط، حالت تهوع و استفراغ و درد در ناحیه شکم را تجربه می کنند که تا چند هفته ادامه می یابد. تعداد کمی از افراد مبتلا به هپاتیت حاد، ممکن است دچار نارسایی کبد شوند و این امر به مرگ آنها منجر شود. در برخی افراد، هپاتیت B می تواند عفونت مزمن کبدی ایجاد کند که بعدها به سیروز کبد یا سرطان کبد منتهی شود.

چه کسانی در خطر بیماری مزمن هپاتیت B قرار دارند؟

احتمال مزمن شدن هپاتیت B ، بستگی به سن ابتلا فرد دارد. کودکانی که زیر سن 6 سال با ویروس آلوده می شوند، بیشترین احتمال بروز عفونت مزمن را دارند.
• 90-80 درصد کودکانی که در سال اول زندگی خود به ویروس آلوده می شوند، دچار عفونت مزمن می شوند.
• 50-30 درصد کودکانی که قبل از 6 سالگی به ویروس آلوده می شوند، دچار عفونت مزمن می شوند.
• کمتر از 5 درصد از افراد بالغ به نظر سالم، که در بزرگسالی به ویروس آلوده شده اند دچار عفونت مزمن می شوند
• 30-20 درصد از افراد بالغ که دچار عفونت مزمن هپاتیت B بوده اند دچار سیروز یا سرطان کبد می شوند.

عفونت همزمان هپاتیت B و HIV

حدود 1 درصد از افراد مبتلا به HBV (2.7 میلیون نفر)، به ویروس HIV نیز آلوده هستند. همچنین شیوع کلی عفونت هپاتیت B در بین افراد آلوده به ویروس HIV، حدود 7.4 درصد است. از سال 2015، سازمان بهداشت جهانی توصیه کرده است که برای هر فرد HIV مثبت، صرفنظر از مرحله بیماری، درمان انجام شود. داروی Tenofovir که برای HIV توصیه می شود همچنین در مقابل HBV نیز فعال است.

تشخیص
با معاینات بالینی، امکان تشخیص افتراقی هپاتیت B از دیگر انواع هپاتیت ویروسی وجود ندارد، بنابراین جهت تشخیص بیماری، تایید آزمایشگاهی ضروری است. برای تشخیص و پیگیری درمان افراد مبتلا به هپاتیت B، تعدادی تست آزمایشگاهی وجود دارد. از این تستها می توان برای تشخیص عفونت حاد از مزمن استفاده کرد.
تشخیص آزمایشگاهی هپاتیت B، بر شناسایی آنتی ژن سطحی هپاتیت B (HBsAg) متمرکز است. سازمان بهداشت جهانی توصیه می کند که خون تمامی افراد اهداکننده، قبل از تزریق، از نظر هپاتیت B مورد آزمایش قرار گیرد تا از سلامت آن اطمینان حاصل شده و از انتقال تصادفی بیماری به افراد دریافت کننده محصولات خونی جلوگیری شود.
• عفونت حاد با HBsAg مثبت و حضور ایمونوگلوبولین M آنتی بادی، برای آنتی ژن مرکزی ویروس (HBcAg) در خون فرد مبتلا مشخص می شود. در فاز ابتدایی بیماری، افراد HBeAg مثبت دارند. HBeAg اغلب نشان دهنده تکثیر بالای ویروس است. حضور HBeAg نشان می دهد که خون و مایعات بدن فرد مبتلا، بسیار عفونی و واگیردار است.
• عفونت مزمن با ادامه حضور HBsAg برای حداقل 6 ماه (با یا بدون HBeAg مثبت) مشخص می شود. ادامه حضور HBsAg علامت خطر اصلی، برای مزمن شدن بیماری کبدی و سرطان کبد (هپاتوسلولار کارسینوما) در آینده است.

درمان
برای هپاتیت B حاد، هیچ درمان ویژه ای وجود ندارد، بنابراین درمان بر تامین آرامش و آسودگی و تعادل غذایی بیمار همچنین جایگزینی مایعات از دست رفته از طریق اسهال و استفراغ، متمرکز است.
هپاتیت B مزمن، به وسیله داروهای خوراکی ضد ویروس قابل درمان است. درمان بیماری، پیشرفت سیروز کبدی را به تاخیر انداخته، احتمال سرطان کبد را کاهش داده و طول عمر بیمار را بهبود می بخشد.
سازمان بهداشت جهانی استفاده از داروی خوراکیtenofovir و entecavir که قویترین داروهای سرکوب کننده هپاتیت B هستند را توصیه می کند. این داروها نسبت به داروهای دیگر مقاومت دارویی کمتری ایجاد می کند، مصرف آنها راحت است (یک قرص در روز)، اثرات جانبی کمتری ایجاد کرده و در نتیجه به پیگیری درمان کمتری نیاز دارند. قیمت و دسترسی به داروهای Entecavir و tenofovi در کشورهای مختلف متفاوت است.
درمان در اکثر افراد، هپاتیت B را درمان نمی کند بلکه تکثیر ویروس را سرکوب می کند. بنابراین اکثر افراد باید درمان را در طول عمر خود ادامه دهند.
دسترسی به تشخیص و درمان هپاتیت B هنوز در بسیاری از محیطها، دچار محدودیت است. در سال 2015، از 257 میلیون فرد مبتلا به هپاتیت B، 9درصد (22میلیون) از بیماری خود اطلاع داشتند. از افراد شناسایی شده، تنها 8 درصد (1.7 میلیون) تحت درمان بودند. بسیاری از افراد وقتی تشخیص داده می شوند که علایم بیماری کبدی در آنها پیشرفت کرده است.
در بین عوارض طولانی مدت عفونت HBV، سیروز و هپاتوسلولار کارسینوما، بار اصلی بیماری را ایجاد می کنند. سرطان کبد به سرعت پیشرفت می کند و چون گزینه های درمانی محدود است، برآیند کار در اغلب موارد ضعیف است. در مناطق کم درآمد، اغلب افراد مبتلا به سرطان کبد چند ماه بعد از تشخیص فوت می کنند. در مناطق پردرآمد ، عمل جراحی و شیمی درمانی عمر بیمار را تا چند سال افزایش می دهد. در مناطق پر درآمد، گاهی پیوند کبد برای افراد مبتلا به سیروز انجام می شود اما موفقیت آن متغییر است.

پیشگیری
واکسن هپاتیت B، مهمترین عامل پیشگیری کننده از هپاتیت B است. سازمان بهداشت جهانی توصیه می کند که همه نوزادان در بدو تولد و ترجیحا در 24 ساعت اول بعد از تولد، واکسن هپاتیت B دریافت کنند. شیوع کم هپاتیت B مزمن در کودکان زیر 5 سال در حال حاضر، نتیجه استفاده جهانی از واکسن هپاتیت B است. در سال 2015 شیوع جهانی هپاتیتB در این گروه سنی حدود 1.3 درصد بود در حالیکه شیوع در دوران قبل از تزریق واکسن حدود 4.7 درصد بوده است. تزریق در بدو تولد، 2 یا 3 دوز دیگر باید تجدید شود.
تزریق کامل دوزهای واکسن، سطح آنتی بادی ایمن را در 95 درصد از نوزادان، کودکان و بالغین القا می کند. ایمنی اغلب سالها باقی می ماند.
تمام افراد زیر 18 سال که واکسن نزده اند و و همچنین افراد High-risk که در کشورهایی زندگی می کنند که هپاتیت B شیوع بالایی دارد باید واکسن دریافت کنند. این افراد شامل:
• افرادی که دائما به خون و فراورده های خونی نیاز دارند، افراد دیالیزی، افرادی که پیوند اعضا دریافت می کنند.
• زندانیان
• معتادان
• ارتباط خانگی و جنسی با افراد مبتلا به HBV مزمن
• افرادی که شرکای جنسی متعدد دارند
• پرسنل بخش بهداشت و درمان که با خون و فراورده های خونی در ارتباط هستند.
• مسافرینی که به مناطق با شیوع بالای هپاتیت سفر می کنند و واکسن هپاتیت را به طور کامل نزده اند.
سابقه تاثیر و ایمنی واکسن هپاتیت B بسیار عالی بوده است. از سال 1982، میلیونها دوز واکسن در کل جهان تزریق شده است. در بسیاری از کشورها که شیوع هپاتیت B مزمن در کودکان حدود 15-8 درصد بوده است، واکسیناسیون باعث شده است که شیوع هپاتیت B مزمن در کودکان واکسن زده، به کمتر از یک درصد برسد.
در سال 2015، تزریق جهانی سومین دوز واکسن هپاتیت B، 84 درصد و تزریق واکسن هپاتیت B در بدو تولد 39 درصد بوده است. همچنین اجرای استراتژیهای ایمنی خون، شامل غربالگری کیفیت خون تمامی افراد اهداکننده خون و محصولات خونی قبل از تزیق خون، می تواند از انتقال عفونت هپاتیت B جلوگیری کند.
در سال 2013، در کل جهان، 97 درصد از خون افراد اهدا کننده، غربالگری و از نظر کیفیت چک شد اما هنوز به کار بیشتری نیاز است. تزریق ایمن و حذف تزریق غیرضروری و غیر ایمن، می تواند استراتژی موثر برای جلوگیری از انتقال هپاتیت B باشد. تزریق غیر ایمن در جهان از 39 درصد در سال 2000 به 5 درصد در سال 2010 کاهش یافته است. همچنین رابطه جنسی ایمن، شامل کاهش تعداد شرکای جنسی و استفاده از کاندوم می تواند در مقابل هپاتیت B محافظت ایجاد کند.

 

واکنش سازمان بهداشت جهانی

در مارس 2015، سازمان بهداشت جهانی (WHO)، اولین راهنما برای پیشگیری و درمان افراد مبتلا به هپاتیت B مزمن را عرضه کرد. این توصیه ها شامل:
• ترویج استفاده از تستهای تشخیصی غیر تهاجمی و ساده برای ارزیابی مرحله پیشرفت بیماری کبدی و واجد شرایط بودن فرد برای درمان
• اولویت درمان برای افرادی که بیماری کبد پیشرفته دارند و احتمال مرگ و میر آنها بیشتر است.
• استفاده ترجیحی از داروهایی که مقاومت دارویی کمتری ایجاد می کنند
این راهنمای تدوین شده، توصیه می کند که افراد مبتلا به سیروز برای همیشه تحت درمان باشند. این افراد به منظور تشخیص پیشرفت بیماری، مسمومیت دارویی و تشخیص زودهنگام سرطان کبد باید به طور منظم تحت پیگیری قرار گیرند.
در ماه می سال 2016، مجمع جهانی بهداشت اولین استراتژی جهانی سلامت بر هپاتیت ویروسی 2020- 2016 را اتخاذ کرد. این استراتژی حذف هپاتیت ویروسی به عنوان یک مشکل سلامت عمومی را متصور است و این امر مستلزم تلاش جهانی برای کاهش آلودگی جدید با ویروس هپاتیت B تا 90 درصد، و کاهش مرگ و میر ناشی از هپاتیت ویروسی تا 65 درصد تا سال 2030 است. فعالیتهایی که کشورها و سازمان بهداشت جهانی باید انجام دهند تا به اهداف طراحی شده برسند در این استراتژی طرح ریزی شده است. برای حمایت کشورها در حرکت به سوی دستیابی به اهداف جهانی هپاتیت تا سال 2030، سازمان بهداشت جهانی در زمینه های زیر مشغول فعالیت است:
• افزایش آگاهی عمومی، ترویج مشارکت و بسیج منابع
• طرح ریزی سیاستهای بر مبنای مستندات و اطلاعات برای اقدامات
• جلوگیری از انتقال
• افزایش خدمات غربالگری، مراقبت و درمان

سازمان بهداشت جهانی به منظور افزایش آگاهی و درک هپاتیت ویروسی، 28 ژولای را روز جهانی هپاتیت نامگذاری کرد.

منبع
وب سایت سازمان بهداشت جهانی (https://www.who.int)، منتشر شده در تاریخ 18 ژولای 2018.

 

پایداری ایمنی مقابل کرونا

پایداری ایمنی مقابل کرونا

در شرایطی که نگرانی‌های بسیاری درباره ایمنی بهبودیافتگان از کرونا وجود دارد، نتایج یک تحقیق نشان می‌دهد ایمنی در مقابل کووید-۱۹ می‌تواند سال‌ها به طول انجامد. این خبر می‌تواند تکمیل‌کننده اخبار مثبتی از واکسن‌های کرونا باشد که در روزهای اخیر رسانه‌ای شده‌ است. شرکت فایزر خبر از نتایج جدید آزمایش‌های خود داده است که نشان از بهبود اثرگذاری واکسن این شرکت دارد. طبق آخرین اطلاعات، اثرگذاری واکسن کرونای مشترک فایزر و بایون‌تک ۹۵ درصد اعلام شده است. همچنین نیویورک‌تایمز از درخواست تاییدیه اضطراری فایزر به سازمان غذا و داروی آمریکا اطلاع داد. با آگاهی از پایداری بالای ایمنی در مقابل کرونا امیدها به کارآیی واکسن‌ها نیز افزایش یافته است. اگر ایمنی در برابر کرونا دوام بلندمدتی داشته باشد، نیاز به تکرار تزریق دزهای واکسن کاهش می‌یابد. همچنین چراغ سبز سازمان غذا به اولین تست سریع خانگی کرونا نیز از اخبار امیدوارکننده دیگر این روزهای پاندمی بوده است.

دوام ایمنی

نتایج تحقیقات جدیدی نشان می‌دهد ایمنی نسبت به ویروس کرونا شاید سال‌ها بتواند دوام بیاورد. در شرایطی که هنوز معلوم نیست تکلیف واکسیناسیون چه خواهد شد، خبر ایمنی بلندمدت می‌تواند امیدوارکننده باشد. ۸ ماه پس از شروع پاندمی بیشتر افرادی که از کرونا بهبود یافته‌اند به اندازه‌ای نسبت به آن ایمنی دارند که ویروس را دفع و از بیماری دوباره جلوگیری کنند. اطلاعات جدید نشان‌ می‌دهد خوشبختانه کاهش کند سلول‌های ایمن‌کننده خبر از آن می‌دهند که ایمنی تا مدت‌ها می‌تواند به طول بینجامد. البته پژوهشی که نشان‌دهنده طول عمر ایمنی است به‌صورت آنلاین منتشر شده و هنوز در مجله‌های علمی چاپ نشده‌ است. اما با وجود این جامع‌ترین و بزرگ‌ترین مطالعه روی طول مدت ایمنی در بدن بهبودیافتگان تا به امروز بوده است. شین کروتی، یک ویروس‌شناس از موسسه ایمنی‌شناسی لاژولا که در این مطالعات نقش داشته است، ابراز می‌کند این مقدار ذخیره سلول‌های ایمن‌کننده می‌تواند تا سال‌ها از ابتلای سخت به بیماری و بستری در بیمارستان در بین مردم جلوگیری ‌کند.

تشدید امید به واکسن‌ها

این یافته‌ها احتمالا برای متخصصان دارویی که نگران بودند ایمنی در برابر ویروس کوتاه باشد، امیدوارکننده است. محققان در زمینه دارویی تصور می‌کردند برای کنترل ویروس، واکسیناسیون باید در بازه‌های کوتاه‌مدت تکرار شود. اما حالا اگر نتایج به‌دست آمده درست باشد، واکسن اثرات طولانی‌تری خواهد داشت و نیاز به دز واکسن در بازه‌های زمانی مشخص کمتر از آنچه به نظر می‌آمد، خواهد بود. این پژوهش‌ها با نتایج دیگر که جدیدا اعلام شده است نیز همخوانی دارد. طبق این نتایج بازماندگان بیماری سارس (که از ویروس‌های دیگر خانواده کرونا بود) ۱۷ سال پس از بهبودی همچنان ایمنی دارند. نتایج تحقیقات ایمنی در برابر کرونا با شواهد دلگرم‌کننده‌ای که در آزمایشگاه‌های دیگر به دست آمده نیز سازگار است. محققان دانشگاه واشنگتن پیش از این دریافته بودند برخی سلول‌های حافظه‌ای ایمنی که پس از ابتلا به کرونا ایجاد شده بودند، حداقل برای سه ماه در بدن فرد بهبودیافته باقی می‌مانند. در مطالعه‌ای دیگر که هفته پیش منتشر شد نیز نشان داده شد افرادی که از کووید-۱۹ بهبود یافته‌اند- حتی در مواردی که آنتی‌بادی در بدن فرد تشخیص داده نشده- همچنان از سلول‌های ایمنی قدرتمند و محافظی در برابر کرونا برخوردارند. همه این مطالعات به‌طور کلی یک تصویر را نشان می‌دهند: اگر چند هفته اول به خوبی پشت‌سر گذاشته شود، احتمالا پس از آن روند بیماری کاملا معمولی خواهد بود.

احتمال کم ابتلای دوباره

در مطالعات جدید تعداد کمی از افراد آلوده پس از بهبودی ایمنی طولانی‌مدتی نداشته‌اند. این مساله احتمالا مربوط به حجم متفاوت ویروسی است که با آن مواجه شده‌اند. اما محققان می‌گویند واکسن‌ها می‌توانند به این تفاوت‌های فردی فائق بیایند و در همه افراد ایمنی‌های بلندمدتی ایجاد کنند. به شکلی که واکنش افراد به واکسن، آن ناهمگنی را که در افراد مبتلا دیده می‌شود، نداشته باشد.

در ماه‌های اخیر، گزارش‌ها درمورد کاهش سطح آنتی‌بادی‌ها در بدن افراد مبتلا نگرانی‌های زیادی ایجاد کرده است. مردم تصور می‌کنند که ممکن است ایمنی به ویروس طی چندماه از بین برود و افراد دوباره در خطر ویروس قرار بگیرند. اما بسیاری از ایمنی‌شناسان بیان می‌کنند کاهش سطح آنتی‌بادی در بدن طبیعی است. علاوه بر این مساله آنتی‌بادی‌ها تنها یک بازو و نیروی سیستم ایمنی بدن هستند. اگرچه آنتی‌بادی در خون برای جلوگیری از ابتلای دوباره موثر است، اما عموما مسوولیت سلول‌های ایمنی بدن برای ایجاد مانع در مقابل مریضی پررنگ‌تر است. در بیشتر مواقع افراد برای بار دوم که به ویروس آلوده می‌شوند، سیستم ایمنی بدن مهاجم را شناسایی می‌کند و به سرعت عفونت را از بین می‌برد. به‌خصوص درمورد ویروس کرونا که به کندی شروع به آسیب می‌کند و زمان زیادی برای مقابله سیستم ایمنی می‌دهد. به همین علت پزشکان متخصص معتقدند ممکن است آلودگی به ویروس سریعا خاتمه یابد و نه تنها علامتی بروز نکند، بلکه هیچ عفونتی نیز رخ ندهد.

در یک تحقیق روی ۱۸۵ نفر زن و مرد ۱۹ تا ۸۱ ساله که از کرونا بهبود یافته بودند، آزمایش‌هایی انجام شد. اکثریت این افراد در زمان بیماری علائم خفیفی داشته‌اند و نیازی به بستری شدن پیدا نکرده بودند. بعضی از شرکت‌کنندگان تنها یک بار خون دادند؛ اما ۳۸ نفر نمونه‌های متعددی در اختیار محققان گذاشتند. تیم تحقیق تصویری از پاسخ سیستم ایمنی در مرور زمان را مورد بررسی قرار دادند. پژوهشگران این تحقیق دریافتند که آنتی‌بادی‌ها با دوام هستند؛ گرچه با کاهش ملایمی پس از ۶ یا ۸ ماه مواجه می‌شوند و سطوح آن در افراد متفاوت است. این نخستین باری است که پاسخ ایمنی بدن به ویروس با چنین جزئیات دقیقی بررسی و موشکافی می‌شود. نکته منحصربه‌فرد این تحقیقات نبود هیچ‌گونه پیشینه و تجربه قبلی است. برای اولین بار درمورد حرکت و روند واکنش سیستم ایمنی اطلاعاتی جزئی به‌دست می‌آید.

سلول‌های دوگانه قدرتمند

نگرانی در مورد مدت زمان ادامه ایمنی از ویروس کرونا به‌طور عمده به‌دلیل ویروس‌هایی که باعث سرماخوردگی می‌شوند، شدت گرفته است. یک مطالعه که اغلب به آن استناد می‌شود و در دانشگاه کلمبیا انجام شده است، نشان می‌دهد ممکن است ایمنی به سرعت محو شود و در ظرف یک‌سال دوباره ابتلا به ویروس برای فرد اتفاق بیفتد. اما سرپرست تیم تحقیقاتی پژوهش دانشگاه کلمبیا درمورد یافته‌های جدید می‌گوید دیدن شواهدی مبنی بر این نوع پاسخ مداوم و قوی به ویروس در این دوره زمانی بسیار دلگرم‌کننده است.

میزان دقیق تداوم ایمنی به سختی قابل پیش‌بینی است. دانشمندان هنوز نمی‌دانند برای محافظت در برابر ویروس به چه سطوحی از سلول‌های ایمنی مختلف نیاز است. اما مطالعات تا کنون حاکی از آن است که حتی تعداد کمی آنتی‌بادی یا دو نوع خاص از سلول‌های ایمنی(B و T)، برای محافظت از کسانی که یکبار از بیماری بهبود یافته‌اند، کافی است. افرادی که در تحقیقات جدید درمورد سیستم ایمنی شرکت کرده‌اند، سطوح بالایی از سلول‌های ایمنی B و T داشته‌اند. همچنین محققان اعلام کرده‌اند کاهش شدید سلول‌هایی که حافظه آنها به مقابله با ویروسی که قبلا در بدن وجود داشته کمک می‌کنند، در مشاهدات دیده نشده است. پژوهشگران معتقدند نابودی این سلول‌های مدافع ایمنی بدن طی سال‌ها و به آرامی رخ می‌دهد.